دسته‌ها

ضعف دانش HSE در صنعت نفت، گاز و پتروشیمی

ضعف دانش HSE در صنعت نفت، گاز و پتروشیمی

در دنیای امروز، همه کشورها نیل به توسعه پایدار را در گروی تأمین بهداشت و ایمنی انسان و جامعه و حفاظت از محیط زیست می­دانند.  اختصاص بخش­هایی از برنامه­های پنج­ساله توسعه کشورمان به موضوعات مزبور نیز نشانه عطف توجه به مقوله HSE (بهداشت، ایمنی، محیط زیست= Health, Safety, Environment) می­باشد.

سه مقوله بهداشت، ایمنی و محیط زیست، اثرات هم­افزایی بر یکدیگر دارند و اثر همزمان آنها در بهره‌وری نیروی کار نیز دارای اهمیت زیادی است، به طوری که در شرایط کنونی، پیاده‌سازی یکپارچه HSE در یک جامعه، به عنوان شاخص رشد فرهنگ عمومی آن جامعه شناخته می‌شود. بنابراین، به منظور پیاده‌سازی فرهنگ HSE در یک سازمان، باید ابتدا برای آن ارزش خاصی قایل شد. سپس باید تعهد مدیران را تقویت نمود و دوره‌های آموزشی مناسبی را نیز برای کلیه سطوح سازمانی برگزار کرد. بررسی تجارب و عملکرد شرکت‌های نفتی موفق دنیا هم نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری بر روی سلامتی، ایمنی و محیط زیست، برای شرکت­های مزبور از اولویت بالایی برخوردار است و مسأله محیط زیست یکی از نگرانی‌های دایمی در اکتشاف و تولید در کلیه سطوح سازمان می‌باشد.

از سوی دیگر، با توجه به نقش کلیدی پیمانکاران در انجام عملیات صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، منطقی است که مدیران شرکت‌ها، به موازات توجه به سایر جنبه‌های مدیریتی از قبیل کیفیت، اقتصاد، تکنولوژی و تولید، مدیریت در جنبه‌های بهداشت حرفه‌ای، ایمنی و محیط زیستی شرکت خود را نیز درمدنظر داشته­باشند. بدیهی است که ارزشیابی و انتخاب پیمانکاران و کارپردازان شاغل در صنایع مزبور نیز می‌بایستی برحسب کارآیی آنها در زمینه HSE اکتشاف و تولید صورت پذیرد. همچنین لازم است که مسوولیت‌های آنها در زمینه HSE به­طور واضح در قراردادها تبیین گردد، زیرا بهبود در عملکرد کلی سازمان، بدون پرداختن به این جنبه‌ها امکان‌پذیر نیست.

 

شرایط لازم برای کارایی سیستم مدیریت HSE

یک سیستم مدیریت HSE در محیط‌های صنعتی زمانی می‌تواند به­طور موثر به اهداف خود برسد که سبب جلوگیری از بروز حوادث، کاهش خسارات مالی و صدمات جانی، حفظ منابع و محیط زیست و افزایش بازده کاری گردد. به همین دلیل لازم است که:

– ریسک‌های تهدیدکننده افراد، محیط زیست و اموال به طور سیستماتیک شناسایی و ارزیابی شوند و اقدامات کاهش­دهنده آنها به مرحله اجرا درآیند.

– هرگونه اقدامی در راستای صیانت از بهداشت و سلامت جسمانی نیروی کار انجام شود.

– ریسک‌های بهداشتی به‌طور سیستماتیک ارزیابی شوند تا تدابیر مناسبی برای پیشگیری از آنها اندیشیده شود.

– صلاحیت پرسنل به­طور مرتب ارزیابی گردد و به دنبال آن، برنامه‌های آموزشی مناسب تنظیم و اجرا شوند.

– هر نوع حادثه، شبه­حادثه یا شرایط ناایمن به طور مکتوب گزارش شود و مورد تجزیه و تحلیل قرارگیرد و برای پیشگیری از وقوع مجدد آنها نیز راهکارهای مناسب اتخاذ شود.

– تجارب به­دست­آمده از این آنالیز به‌طور سیستماتیک به اطلاع کلیه واحدهای عملیاتی برسد و از آنها برای آمادگی در عملیات آینده استفاده شود.

– در هر فعالیتی اجرای خط‌مشی HSE به طور دوره‌ای کنترل شود. ضمناً در هنگام انجام ممیزی‌ها، بازرسی‌ها و بازنگری‌های درون­سازمانی، لازم است که میزان کارآیی HSE نیز ارزیابی شود.

اهمیت این موضوع ایجاب می­کند که سیستم HSE در قلب مدیریت سازمان جای گیرد و برای اعمال آن هم از مدیرانی بادانش و دارای انگیزه استفاده شود. در این رابطه ساختار سازمانی مناسب، طرح­ریزی فعالیت­ها، تعیین مسوولیت در روش­های انجام کار با توجه به منابع قابل دسترسی به منظور حفظ خط­مشی سلامت که در حوزه ایمنی و محیط زیست تلاش می­کنند نیز واجد اهمیت زیاد است  .

همچنین در سیستم مدیریت ایمنی، سلامت و محیط زیست (HSE-MS) باید واحد یا فرآیند سازمانی مرتبط با این سیستم وجود داشته­باشد. به علاوه، اجرای موفقیت­آمیز سیستم مدیریت ایمنی، سلامت و محیط زیست (HSE-MS) تعهد تمامی کارکنان سازمان را می­طلبد. بنابراین، مسوولیت­های ایمنی، سلامت و محیط زیست نباید محدود به امور ایمنی انگاشته شود، بلکه باید امور دیگر سازمان مانند مدیریت عملیات یا سایر وظایف کارکنان را نیز دربرگیرد. این تعهد باید از بالاترین سطوح مدیریت شروع شود. لذا مدیریت رده بالا بایستی خط­مشی سیستم مدیریت ایمنی، سلامت و محیط زیست را ایجاد کند و در هر لحظه هم اطمینان داشته­باشد که سیستم مدیریت ایمنی، سلامت و محیط زیست به طور موثری درحال اجراست.

 

آسیب­شناسی مدیریت HSE در صنایعهفت  حادثه در ۱۱۰ روز!

وقوع آتش­سوزی­های متعدد در صنایع پتروشیمی در ۱۱۰ روز از نیمه اول سال ۹۵ حاکی از وجود ضعف در تکنولوژی، زیرساخت­ها، قوانین و استانداردها، فقدان رویکرد سیستمی، ضعف فرهنگ و دانش HSE  در اغلب صنایع مزبور و صنایع مشابه در کشور است. البته آتش­سوزی­های دیگری با وسعت کمتر در صنایع نفت و گاز و سایر صنایع با پتانسیل آسیب­های عمده نیز رخ داده­اند که به علت گستردگی کمتر، اطلاع­رسانی نشده­اند .قبل­تر از این حوادث نیز چند حادثه سریالی دیگر برای پالایشگاه امام­خمینی شازند رخ داد که منجر به واردآمدن خسارت­های مادی فراوان و کشته­شدن تعدادی از متخصصان صنعت نفت کشور شد.

 بدون تردید وقوع این حوادث در سال­های اخیر این سوال را در ذهن ایجاد می­کند که چرا مسؤولان صنعت نفت همزمان با سعی وافر برای بالابردن سطح تولید و رکوردشکنی در این زمینه، به دنبال بروزرسانی تجهیزات صنعت نفت نیستند؟ به گفته کارشناسان، علت وقوع مکرر سوانح نفتی، ضعف تأسیسات نفتی کشور از جنبه ایمنی است. با وجودی که دستورالعمل‌های زیادی هم برای ارتقای سطح ایمنی تأسیسات نفتی وجود دارد، اما به علت کمبود بودجه و برخی بی­مبالاتی­ها، این تکالیف اجرایی نشده­اند. شایان ذکر است که برای افزایش بهره­وری، کاهش هزینه­ها، حفاظت از بهداشت، سلامت و ایمنی نیروی انسانی و حفاظت از محیط زیست، استفاده از مواد و انرژی به­روش صحیح و مناسب و حفاظت از سرمایه­ها و اعتبار سازمان، در ابتدای دهه ۸۰ سلسله تحقیقاتی انجام شد و نهایتاً نظام مدیریت سلامت، ایمنی و محیط زیست (HSE-MS) در سطح صنعت نفت انتخاب و برای اجرا به همه واحدهای ذیربط ابلاغ شد، اما اینک پس از گذشت  ۱۵ سال مشاهده می­شود که این مصوبات نتوانسته­اند سطح ایمنی کار را به استانداردهای روز نزدیک کنند .

 

عوامل عدم موفقیت مدیران  HSE در پیشگیری از حادثه

حد اقل شش عامل مهم زیر در عدم موفقیت مدیران  HSE در مدیریت حادثه مشاهده می­شوند:

– اول، عدم مطالعه و شناسایی دقیق، منسجم و فراگیر عوامل بالقوه آسیب­رسان و عدم انجام اقدامات لازم برای کاهش ریسک­ها و به­حداقل­رساندن پیامدهای آنها.

– دوم، عدم درک درست از اهمیت این امر  و درنتیجه، کم­انگیزگی در فراگیری و بروزشدن مسوولان.

– سوم، عدم توجه به هشدارهای خبرگان صنعت ایمنی.

– چهارم، انتخاب گزینشی افراد کم­دانش در مدیریت این امر مهم و حیاتی.

– پنجم، نداشتن باور به اینکه پرداختن به ایمنی هزینه نیست، بلکه حفظ سرمایه است .

– ششم، عدم نگرانی از پاسخگویی پس از وقوع حادثه. لازم به ذکر است که این آسودگی خیال، بیشتر شامل حال مدیرانی می­شود که انتخاب آنان بر اساس صلاحیت فنی، توانایی و دانش نبوده­است.

به علاوه، لازم به یادآوری است که متأسفانه عادت به مدیریت سنتی و عدم درک مدیریت مدرن در دنیایی که دیگر سنتی نیست، خسارت­های جبران­ناپذیری را به کشور ما تحمیل کرده­است .بدیهی است که استفاده از تکنولوژی روز، نیاز به مدیرانی دارد که در تفکرات گذشته زندگی نکنند، دانش­محور باشند و مدیریت بهینه و حفاظت از سرمایه­های ملی برای آنها اهمیت زیادی داشته­باشد. بنابراین، با توجه به جمیع جهات، پیشنهاد می­شود همانطور که سازمان نظام پزشکی بر تخلفات پزشکان نظارت و به آنها رسیدگی می­کند، سازمانی هم برای نظارت بر مدیران HSE تشکیل شود، چون بی­توجهی یا فقدان صلاحیت آنها نه­تنها باعث ازبین­رفتن سرمایه­های ملی می­شود، بلکه در اغلب موارد جان چندین نفر را نیز به خطر می­اندازد.

سوتیترها:

* در دنیای امروز، همه کشورها نیل به توسعه پایدار را در گروی تأمین بهداشت و سلامتی انسان و جامعه و حفاظت از محیط زیست می­دانند. 

* یک سیستم مدیریت HSE در محیط‌های صنعتی زمانی می‌تواند به طور موثر به اهداف خود برسد که سبب جلوگیری از بروز حوادث، کاهش خسارات مالی و صدمات جانی، حفظ منابع و محیط زیست و افزایش بازده کاری گردد.

* با توجه به نقش کلیدی پیمانکاران در انجام عملیات صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، منطقی است که مدیران شرکت‌ها، به موازات توجه به سایر جنبه‌های مدیریتی از قبیل کیفیت، اقتصاد، تکنولوژی و تولید، مدیریت در جنبه‌های بهداشت حرفه‌ای، ایمنی و محیط زیستی شرکت خود را نیز درمدنظر داشته­باشند.

* وقوع آتش­سوزی­های متعدد در صنایع پتروشیمی در ۱۱۰ روز از نیمه اول سال ۹۵ حاکی از وجود ضعف در تکنولوژی، زیرساخت­ها، قوانین و استانداردها، فقدان رویکرد سیستمی، ضعف فرهنگ و دانش HSE  در اغلب صنایع مزبور و صنایع مشابه در کشور است.

– چرا مسؤولان صنعت نفت همزمان با سعی وافر برای بالابردن سطح تولید و رکوردشکنی در این زمینه، به دنبال بروزرسانی تجهیزات صنعت نفت نیستند؟

– پیشنهاد می­شود همانطور که سازمان نظام پزشکی بر تخلفات پزشکان نظارت و به آنها رسیدگی می­کند، سازمانی هم برای نظارت بر مدیران HSE تشکیل شود.

 

 

نویسندهعلی میرزایی

 

 

بدون نظر

ارسال یک دیدگاه